Үндсэн нэр томьёо
Сэргээх үгс, хувийн түлхүүр: алдвал юу болох вэ?
Криптод хамгийн үнэтэй өртөгтэй алдаа бол эдгээр гурван нэрийг ялгаж мэдэхгүйгээс болдог. Хувийн түлхүүр, сэргээх үгс, хэтэвчний хаяг тус бүр юу болох, алдвал юу тохиолдох, юуг хэзээ ч хэнд ч хэлж болохгүйг тодорхой болгоё.
Криптод хамгийн үнэтэй өртөгтэй алдаанууд ихэвчлэн техникийн ойлголтоос биш, харин гурван энгийн нэрийг хооронд нь андуурснаас үүддэг. Аль нь ил, аль нь нууц вэ гэдгийг ялгаж чадвал таны хөрөнгийн аюулгүй байдал ихэнх хүнээс дээгүүр болно.
Энэ нийтлэл богино. Гэхдээ энэ сайт дээрх хамгийн чухал нь байж магадгүй.
Гурван нэрийг нэг дор
| Нэр | Юу вэ | Хуваалцаж болох уу |
|---|---|---|
| Хэтэвчний хаяг | Мөнгө хүлээн авах данс дугаар | Болно |
| Хувийн түлхүүр | Хөрөнгийг зарцуулах эрх өгөх нууц түлхүүр | Хэзээ ч болохгүй |
| Сэргээх үгс | Хэтэвчийг бүхэлд нь сэргээх 12–24 үг | Хэзээ ч болохгүй |
Дараагийн хэсгүүдэд тус бүрийг задалъя.
Хэтэвчний хаяг (Address): таны данс дугаар
Энэ бол мөнгө хүлээн авахад ашигладаг ил хаяг — банкны данс дугаартай яг адилхан.
Хаяг ямар байдаг вэ
0x эсвэл bc1 гэх мэтээр эхэлсэн урт цуврал тэмдэгт. Банкны данс дугаартай яг адилхан: хэн нэгэн танд мөнгө шилжүүлэхийн тулд үүнийг мэдэх ёстой. Нийтийн сүлжээнд байршуулсан ч аюулгүй — хаягаа мэдсэн хүн танд мөнгө илгээж чадна, харин авч чадахгүй.
Сүлжээгээ шалга
Ганц анхаарах зүйл: хаяг сүлжээ тус бүрт өөр байж болно. Ethereum-ийн хаяг руу Bitcoin илгээвэл койн алга болно. Тиймээс шилжүүлэг бүрт сүлжээгээ шалгах ёстой.
Хувийн түлхүүр (Private Key): зарцуулах эрх
Түлхүүр эзэмшигч нь эзэмшигч
Хувийн түлхүүр нь тухайн хаягны хөрөнгийг хөдөлгөх эрхийг өгдөг нууц түлхүүр.
Хэтэвчний хаяг бол шуудангийн хайрцаг бол хувийн түлхүүр нь тэр хайрцгийг онгойлгох түлхүүр. Хэн хувийн түлхүүрийг эзэмшинэ, тэр хөрөнгийг эзэмшинэ. Өөр ямар ч нотолгоо, ямар ч бүртгэл хамаагүй.
«Not your keys, not your coins»
Криптод байнга давтагддаг «Not your keys, not your coins» (түлхүүр чинийх биш бол койн ч чинийх биш) гэсэн хэллэг эндээс гарсан. Биржид байгаа таны койныг бирж хадгалж байгаа — хувийн түлхүүр нь тэдэнд байгаа. Бирж унавал, эсвэл дансыг чинь хаавал та шууд хандах боломжгүй.
Сэргээх үгс (Seed Phrase): бүх зүйлийн үндэс
Товчхондоо: хэтэвчийг бүхэлд нь сэргээж чадах 12 эсвэл 24 үг.
Сэргээх үгс гэж юу вэ
Шинэ хэтэвч үүсгэхэд witch collapse practice feed shame open despair creek road again ice least гэх мэт эмх замбараагүй мэт үгийн жагсаалт өгдөг. Энэ бол мнемоник хэллэг буюу сэргээх үгс.
Энэ хэллэгээс хэтэвчний бүх хувийн түлхүүр математикаар гарч ирдэг. Өөрөөр хэлбэл сэргээх үгс = таны бүх хөрөнгө. Утсаа усанд унагаасан ч сэргээх үгс байвал өөр төхөөрөмж дээр бүгдийг сэргээнэ. Харин сэргээх үгсийг хэн нэгэн харвал таны хөрөнгө хормын дотор алга болно.
Хэрхэн хадгалах вэ
- Цаасан дээр бичиж, физик байдлаар хадгал. Хамгийн энгийн бөгөөд хамгийн найдвартай арга.
- Гэрэл зураг бүү ав. Утасны зураг үүлэн санд автоматаар нөөцлөгддөг. Үүлэн данс эвдэрвэл сэргээх үгс чинь хамт алдагдана.
- Мессежээр өөртөө бүү илгээ. Чат, тэмдэглэл, и-мэйл — бүгд эрсдэлтэй.
- Хоёр өөр газар хуулбар үлдээ. Гал түймэр, ус, гээгдэл бол бодит эрсдэл.
Бичсэнийхээ дараа шууд нэг удаа шалга
Сэргээх үгсийг нэг үсэг алдаж бичсэн бол өдөр тутамд огт мэдэгдэхгүй: хэтэвч хэвийн нээгдэнэ, үлдэгдэл хэвийн харагдана. Утсаа сольж, тэр нөөцөөрөө сэргээх гэсэн тэр өдөр л цаас чинь хоосон болохыг олж мэднэ. Тэр үед хоёр дахь боломж байхгүй.
Тиймээс бичиж дуусмагцаа тэндээ шалгах хэрэгтэй:
- Хэтэвчиндээ эхлээд маш бага дүн үлдээ — нэг гүйлгээний шимтгэлд хүрэх төдий.
- Хэтэвчний аппаас тэр хэтэвчээ устга эсвэл гарч ор. Энэ алхмыг заавал бага дүнтэй үед хий, учир нь цаас чинь цорын ганц нотолгоо болж үлдэнэ.
- Цаасан дээрх 12 эсвэл 24 үгээр дахин сэргээ.
- Сэргээсний дараа хаяг, үлдэгдэл хоёр урьдынх шигээ гарч ирвэл зөв бичсэн байна. Том дүнг зөвхөн үүний дараа шилжүүл.
Дараалал нь чухал: эхлээд бага дүнгээр шалга, дараа нь том дүн хий — эсрэгээр нь биш.
Бичих үед бас хоёр нарийн зүйл бий. Эдгээр үг тогтсон англи үгийн жагсаалтаас авагддаг бөгөөд дараалал нь өөрөө нөөцийн салшгүй хэсэг тул дугаартай нь хамт бич. Мөн гараар бичсэн a ба o, l ба 1, rn ба m зэргийг хожим андуурах нь элбэг — бичиж дуусаад дэлгэцтэй тулган нэг бүрчлэн уншиж шалга.
Хамгийн түгээмэл залилангийн загвар
Дэлхийн хаана ч ажилладаг ганц дүрэм: сэргээх үгс асуусан бүхэн залилагч.
Ямар ч жинхэнэ хэтэвч, ямар ч жинхэнэ бирж, ямар ч жинхэнэ дэмжлэгийн ажилтан сэргээх үгсийг тань асуухгүй. Учир нь тэдэнд хэрэггүй. Танд «шалгаж өгье», «дансыг сэргээе», «алдааг засъя» гэж хэлээд асуусан хүн бол зөвхөн нэг л зорилготой.
Түгээмэл хувилбарууд:
- Хуурамч дэмжлэгийн ажилтан. Олон нийтийн бүлэгт асуулт тавихад «албан ёсны туслах» гэх хүн хувийн мессеж бичнэ. Жинхэнэ ажилтан хэзээ ч эхэлж хувиар бичихгүй.
- Хуурамч хэтэвч аппликейшн. Аппын дэлгүүрээс татсан хуулбар апп сэргээх үгсийг тань шууд илгээнэ. Хайлтын үр дүнг үүд болгож болохгүй: эхлээд CoinGecko зэрэг үнийн сайтын тухайн койны хуудсанд ороод, тэнд жагсаасан албан ёсны вэб хаягаар нь дамжин тат — энэ зам дэлгүүрийн хайлтын эрэмбээс найдвартай.
- «Эйрдроп авах» гэсэн холбоос. Хэтэвч холбоод гарын үсэг зурахад хөрөнгө шилжүүлэх зөвшөөрөл өгдөг. Дэлгэрэнгүйг эйрдроп, цагаан жагсаалтын нийтлэл-ээс уншаарай. Хэрэв та өмнө нь ийм холбоос дээр гарын үсэг зурсан бол зөвшөөрлөө шалгаж, шаардлагатайг нь цуцалж болно: хаягаа оруулахад л харагдана, хэтэвч холбох шаардлагагүй. Алхмуудыг зөвшөөрөл шалгах, цуцлах хэсгээс үзнэ үү.
Халуун хэтэвч ба хүйтэн хэтэвч
Ялгаа нь ганцхан зүйлд: хувийн түлхүүр интернэтэд холбогдсон эсэх.
Халуун хэтэвч
Халуун хэтэвч (Hot Wallet) — интернэтэд холбогдсон хэтэвч (утасны апп, хөтчийн өргөтгөл). Хэрэглэхэд хялбар, өдөр тутмын бага дүнд тохиромжтой.
Хүйтэн хэтэвч
Хүйтэн хэтэвч (Cold Wallet) — интернэтээс тусгаарлагдсан төхөөрөмж (тусгай төхөөрөмжит хэтэвч). Хэрэглэхэд төвөгтэй ч хакер алсаас хандах боломжгүй. Дүн өсөхөд шилжих нь зүйтэй.
Хэрхэн хуваарилах вэ
Энгийн жишиг: өдөр тутмын зардлын мөнгө халуун хэтэвчинд, хадгаламж хүйтэн хэтэвчинд. Хэтэвч бүрийг түрийвч, банкны сейф хоёртой зүйрлэж болно.
Дүгнэлт: гурван зүйлийг санаарай
- Хаяг ил, хувийн түлхүүр болон сэргээх үгс нууц. Энэ хилийг хэзээ ч бүү зөрчигтүн.
- Сэргээх үгсээ цаасан дээр бичиж, офлайн хадгал. Гэрэл зураг биш, чат биш, үүл биш.
- Сэргээх үгс асуусан бүхэн залилагч. Үл хамаарах зүйл байхгүй.
Энэ гурвыг сахивал криптод тохиолддог хөрөнгө алдалтын дийлэнхээс аль хэдийн зайлсхийсэн болно.
Түлхүүр яагаад ийм шийдвэрлэх үүрэгтэй болохын учрыг блокчейн хэрхэн ажилладгаас олж харна. Гэхдээ бодит амьдрал дээр хамгийн олон хүн эйрдропын нэрээр ирдэг гарын үсгийн залиланд хохирдог — тэр нийтлэлийг унших нь энэ гурван дүрмийг цээжлэхээс дутахааргүй хэрэгтэй.