Үндсэн нэр томьёо
Биткойн, Ethereum, альткойн юугаараа ялгаатай вэ?
Койн бүхэн адилхан харагддаг ч үүрэг нь тэс өөр. Биткойн, Ethereum, альткойн гурвыг ялгаж, зах зээлийн үнэлгээ, нийтийн блокчейн, токен, койн гэсэн нэрсийг цэгцэлж, шинэ койн үнэлэхэд яг юуг харахыг тайлбарлав.
Биржийг нээхэд хэдэн зуун койн жагсаалттай харагдана. Бүгд адилхан дүрстэй, бүгд үнийн графиктай. Гэвч тэдгээрийн ард байгаа зүйл нь ижил биш — зарим нь бүхэл сүлжээ, зарим нь ердөө нэг гэрээ.
Энэ ялгааг мэдэхгүй байх нь эрсдэлтэй. Учир нь «энэ койн хямд байна» гэсэн бодол ихэвчлэн зах зээлийн үнэлгээг үл ойлгосноос үүддэг.
Биткойн (BTC): дижитал алт
Биткойн бол хомсдолыг нь кодоор баталгаажуулсан үнэ цэн хадгалах хэрэгсэл.
Хатуу хязгаарлагдсан нийлүүлэлт
2009 онд ажиллаж эхэлсэн анхны криптовалют. Гол онцлог нь нийт нийлүүлэлт нь 21 сая ширхэгээр хатуу хязгаарлагдсан — үүнийг өөрчлөх боломжгүй. Төв банк мөнгө нэмж хэвлэж инфляц үүсгэдэгтэй харьцуулан «дижитал алт» гэж нэрлэгддэг шалтгаан энэ.
Юу хийхгүй вэ гэдэг нь ч чухал
Биткойн юу хийж чадахгүй вэ гэдгийг мэдэх нь бас чухал: түүний сүлжээ санаатайгаар энгийн бөгөөд удаан. Ухаалаг гэрээ ажиллуулах, аппликейшн байршуулах зориулалтгүй. Тэр бол нэг ажлыг маш найдвартай хийдэг сүлжээ: үнэ цэнийг хадгалж, шилжүүлэх.
Ethereum (ETH): програмчлагдах сүлжээ
Ethereum-ийг ихэвчлэн гэрээ ажиллуулдаг дэлхийн компьютер гэж дүрсэлдэг.
Ухаалаг гэрээ
Ethereum-ийн гол шинэчлэл бол ухаалаг гэрээ (Smart Contract): сүлжээн дээр байрлах, тодорхой нөхцөл биелэхэд өөрөө ажилладаг код. «Хэрэв А тохиолдвол Б-г гүйцэтгэ» гэсэн дүрмийг хэн ч зогсоож, өөрчилж чадахгүй байдлаар бичиж болно.
Эндээс DeFi, NFT, эйрдроп зэрэг бүх зүйл ургасан. Биткойныг тооцоолуур гэвэл Ethereum бол ухаалаг утас: аппликейшн суулгаж болдог платформ.
ETH-ийн үүрэг
ETH койн нь энэ сүлжээн дэх «шатахуун» болж, гүйлгээ бүрийн төлбөрийг төлнө — үүнийг Gas шимтгэл гэдэг.
Альткойн (Altcoin): бусад бүгд
Энэ бол биткойноос бусад бүх криптовалютыг нэрлэсэн нийтлэг нэр.
«Alternative coin» гэсэн үгийн товчлол. Ethereum ч техникийн хувьд альткойнд багтдаг ч хэмжээнийхээ улмаас ихэвчлэн тусад нь ярьдаг.
Дөрвөн үндсэн төрөл
Альткойнууд зорилгоороо ялгаатай:
- Өөр нийтийн блокчейн — Solana, Avalanche зэрэг Ethereum-тэй өрсөлдөх сүлжээнүүд, ихэвчлэн хурд эсвэл шимтгэлээрээ ялгарахыг зорьдог.
- Стейблкойн — үнэ нь доллартай холбоотой тусгай төрөл. Тусад нь тайлбарласан.
- Аппликейшны токен — тодорхой нэг үйлчилгээний дотор ашиглагддаг токен.
- Мем койн — техникийн зорилгогүй, зөвхөн олон нийтийн анхаарал дээр суурилсан койн. Эрсдэл хамгийн өндөр.
Койн ба токен: юугаараа ялгаатай вэ
Энэ хоёр үгийг сольж хэрэглэдэг ч техникийн ялгаа бий:
- Койн (Coin) нь өөрийн сүлжээтэй. BTC нь Bitcoin сүлжээнд, ETH нь Ethereum сүлжээнд амьдардаг.
- Токен (Token) нь өөрийн сүлжээгүй, өөр хэн нэгний сүлжээн дээр гэрээ хэлбэрээр оршдог. Ethereum дээрх ихэнх токен ийм.
Яагаад энэ ялгаа чухал вэ
Практик утга нь: токен үүсгэх нь маш хямд. Хэдхэн минутын дотор хэн ч шинэ токен гаргаж чадна. Тиймээс «шинэ койн гарлаа» гэдэг нь өөрөө ямар ч үнэ цэнийн баталгаа биш. Гэрээний хаягийг хэрхэн шалгахыг NFT ба токены стандартын нийтлэл-д тайлбарласан.
Зах зээлийн үнэлгээ: «хямд» гэдгийн жинхэнэ утга
Хамгийн түгээмэл эхлэгчийн алдаа: нэгж үнийг харж хямд эсэхийг шийдэх.
Нэгж үнэ юу ч хэлэхгүй
0.001 доллартай койн 50,000 доллартай биткойноос хямд биш. Учир нь ширхэгийн тоо огт өөр. Зөв хэмжүүр нь:
Зах зээлийн үнэлгээ (Market Cap) = нэгж үнэ × эргэлтэд байгаа тоо
Энэ бол тухайн койны нийт үнэлгээ. Хоёр койн харьцуулахдаа зөвхөн үүнийг харна.
Эргэлтэд байгаа ба нийт нийлүүлэлт
Бас хоёр нэр томьёог ялгах хэрэгтэй:
- Эргэлтэд байгаа нийлүүлэлт (Circulating Supply) — одоо зах зээлд бодитоор байгаа тоо.
- Нийт нийлүүлэлт (Total / Max Supply) — эцэст нь байх боломжтой дээд тоо.
Хэрэв эргэлтэд байгаа нь нийт дүнгийн ердөө 10% бол үлдсэн 90% нь ирээдүйд зах зээлд орж ирнэ гэсэн үг — энэ нь үнийн дарамт болно. Энэ тоог үл ойлгосноос болж олон хүн «хямд» гэж бодоод үнэтэй сургамж авдаг. Түгжээ нээгдэх хуваарийг эйрдроп ба түгжээ нээгдэх хуваарийн нийтлэл-д дэлгэрэнгүй үзсэн.
Шинэ койныг үнэлэх дөрвөн асуулт
Ямар нэг койн сонирхож байвал эдгээрт хариулж үзээрэй:
- Энэ ямар асуудал шийдэж байна вэ? Тодорхой хариулт өгч чадахгүй бол болгоомжил.
- Зах зээлийн үнэлгээ хэд вэ, эргэлтэд байгаа хувь хэд вэ? CoinGecko зэрэг сайтаас шалгаж болно.
- Хэн эзэмшиж байна вэ? Цөөн хэдэн хаяг ихэнхийг эзэмшиж байвал үнийг хялбар удирдаж чадна.
- Хэдэн жил ажиллаж байна вэ? Хугацаа бол хамгийн шударга шүүлтүүр.
Дөрвүүлэнд нь хариулж чадаж байвал л мөнгөө оруулах нь зүйтэй. Чадахгүй бол хэсэг хугацаанд ажиглаад байхад юу ч алдахгүй.
Койны ард ямар сүлжээ ажиллаж байгааг блокчейний тайлбараас, сүлжээний нэрс юу гэсэн үг болохыг Layer 2, гүүрийн хэсгээс олж үзнэ. Харин хэлбэлзлээс түр зайлсхийх хэрэгтэй бол стейблкойн тусдаа ангилал: тэр нь хөрөнгө оруулалт биш, хэмжих нэгж.