Арилжааны нэр томьёо
10x хөшүүрэгт хэдэн хувь буурвал ликвидаци болох вэ
Биржид хоёр өөр зах зээл байдаг бөгөөд эрсдэл нь тэс өөр. Спот ба фьючерсийн ялгаа, хөшүүрэг яг юу хийдэг, ликвидаци хэрхэн тохиолддог, санхүүжилтийн шимтгэл гэж юуг тайлбарлав.
Биржид бүртгүүлээд ороход хоёр өөр цонх харагдана: «Спот» ба «Фьючерс». Нэрнээс нь ялгаа нь мэдэгдэхгүй, харагдац нь ч төстэй. Гэвч эдгээр хоёр огт өөр эрсдэлтэй зах зээл.
Энэ ялгааг ойлгохоос өмнө фьючерс рүү орсон хүмүүсийн ихэнх нь мөнгөө алддаг. Тиймээс дараалал нь чухал.
Спот арилжаа (Spot): бодит худалдан авалт
Спот арилжаанд та койныг бодитоор худалдаж авч, эзэмшинэ.
1000 доллараар биткойн авбал таны дансанд бодит биткойн орж ирнэ. Үнэ өсвөл ашигтай, буурвал алдагдалтай. Гэхдээ зарахгүй бол алдагдал нь бодит болохгүй — хүлээж чадна.
Хамгийн чухал шинж: спотод ликвидаци гэж байхгүй. Үнэ хэчнээн унасан ч койн чинь дансанд чинь үлдэнэ. Хамгийн муудаа тэр койны үнэ тэг болох боловч хэн ч танаас нэмж мөнгө нэхэхгүй.
Эхлэгч хүн зөвхөн эндээс эхлэх ёстой.
Фьючерс (Futures): үнийн чиглэл дээрх гэрээ
Фьючерст та койныг эзэмшихгүй — үнэ өсөх үү, буурах уу гэдэг дээр байр суурь барина.
Фьючерсэд та биткойн худалдаж авдаггүй. «Үнэ өснө» (long) эсвэл «үнэ буурна» (short) гэсэн байр суурь нээдэг. Криптод хамгийн түгээмэл нь байнгын фьючерс (Perpetual) — дуусах хугацаагүй тул хаах хүртлээ барьж болно.
Энд хоёр шинэ боломж нэмэгдэнэ:
- Уналт дээр ч ашиг олж болно (short байр суурь).
- Хөшүүрэг ашиглаж болно — дараагийн хэсэг.
Мөн хоёр шинэ эрсдэл: байр суурь чинь бүхэлдээ устаж болно, мөн хүлээх боломж үргэлж байдаггүй.
Хөшүүрэг (Leverage): томруулагч шил
Хөшүүрэг гэдэг нь биржээс зээл авч, өөрийн мөнгөнөөс хамаагүй том байр суурь барих явдал.
Тоогоор харвал
100 доллартай, 10x хөшүүрэг ашиглавал 1000 долларын байр суурь удирдана. Үнэ 1% өсвөл 10 доллар олно — өөрийн мөнгөнийхөө 10%. Гайхалтай сонсогдоно.
Гэвч энэ шил хоёр тийшээ томруулна. Үнэ 1% буурвал мөн 10 доллар алдана. Тэгвэл хэдэн хувь буурвал бүх мөнгө чинь дуусах вэ? Ойролцоогоор 10%. 10x хөшүүрэгтэй бол зах зээл таны эсрэг 10 хувь хөдлөхөд байр суурь чинь бүрэн устана.
20x бол ердөө 5%. 50x бол 2%. Криптод 5% хөдлөх нь ердийн өдрийн үзэгдэл гэдгийг санаарай.
Ликвидаци (Liquidation): байр суурь албадан хаагдах
Барьцаа чинь дуусахад бирж таны байр суурийг албадан хаадаг — энэ л ликвидаци.
Бирж яагаад албадан хаадаг вэ
Бирж таны зээлийг хамгаалахын тулд алдагдал барьцааг чинь бүрэн идэхээс өмнө байр суурийг албадан хаадаг. Тэр мөчийг ликвидаци, тэр үнийг ликвидацийн үнэ гэнэ.
Ойлгох ёстой хамгийн харгис зүйл нь: ликвидацийн дараа үнэ буцаж сэргэсэн ч танд хамаагүй. Таны байр суурь аль хэдийн хаагдсан, мөнгө алга болсон. Спотод бол зүгээр л хүлээх байсан нөхцөл байдал фьючерсэд бүрэн алдагдал болж хувирдаг.
Практик хамгаалалт
- Байр суурь бүрт зогсоох захиалга (Stop Loss) тавь. Хэрхэн ажилладгийг захиалгын төрлийн нийтлэл-ээс уншаарай.
- Ликвидацийн үнээ байр суурь нээхээсээ өмнө хар. Бирж үүнийг харуулдаг.
- Тусгаарлагдсан маржин (Isolated) сонго. Ингэснээр алдагдал тэр нэг байр суурьтай хязгаарлагдана. Хөндлөн маржин (Cross) нь бүх үлдэгдлийг чинь эрсдэлд оруулна.
Санхүүжилтийн шимтгэл (Funding Rate): нуугдмал зардал
Санхүүжилтийн шимтгэл нь байнгын фьючерсийн үнийг бодит зах зээлийн үнэд ойртуулахын тулд талууд хоорондоо төлдөг тогтмол төлбөр.
Хэрхэн тооцогддог вэ
Ихэвчлэн 8 цаг тутамд тооцогдоно. Хэрэв олон хүн long байвал шимтгэл эерэг болж, long талынхан short талынханд төлнө. Эсрэгээр бол урвуу.
Яагаад чухал вэ? Учир нь байр суурийг удаан барих тусам энэ зардал хуримтлагдана. Үнэ огт хөдлөөгүй ч гэсэн та зөвхөн санхүүжилтийн шимтгэлээр алдагдалд орж болно. Урт хугацаанд барих зорилготой бол фьючерс биш, спот тохиромжтой.
Дараалал: юуг хэзээ хийх вэ
Энэ нийтлэлээс ганц зүйл авах гэвэл энэ байг:
- Эхлээд зөвхөн спот. Хэдэн сар арилжаа хийж, зах зээлийн хэлбэлзэлд дасаарай.
- Фьючерс сонирхвол хамгийн бага хөшүүрэг (2x–3x)-ээр эхэл. 10x, 50x гэдэг нь туршлагатай хүний хэрэглүүр биш, харин хурдан устах арга.
- Алдаж чадах мөнгөө л оруул. Энэ бол зүйр үг биш, тооцоолол.
Ойлгож байгаа зүйлээ л ашигла. Ойлгоогүй хэрэгслээ түр хойш тавихад зах зээл хаашаа ч зугтахгүй.
Мэдэгдэл: криптовалютын арилжаа өндөр эрсдэлтэй, энэ нийтлэл хөрөнгө оруулалтын зөвлөгөө болохгүй.