Блокчейн ба технологи
Layer 2, үндсэн сүлжээ, гүүр: сүлжээний нэрсийн утга
Хэтэвчний сүлжээний жагсаалтад Arbitrum, Base, Optimism гэх олон нэр гарч ирдэг. Эдгээр юу вэ, Layer 1 ба Layer 2 юугаараа ялгаатай, гүүр хэрхэн ажилладаг, яагаад гүүр хамгийн эрсдэлтэй хэсэг болдгийг тайлбарлав.
Хэтэвчээ нээгээд сүлжээ солих цэсийг дарахад Ethereum, Arbitrum, Base, Optimism, Polygon гэх олон нэр гарч ирнэ. Аль нь юу вэ? Яагаад ийм олон байдаг юм бэ?
Эдгээр нэр бүгд нэг л асуудлыг шийдэх оролдлого: Ethereum удаан бөгөөд үнэтэй. Энэ нийтлэлд тэр асуудал ба шийдлүүдийг задална.
Layer 1: үндсэн давхарга
Layer 1 гэдэг нь өөрөө бие даан ажилладаг үндсэн блокчейн.
Bitcoin, Ethereum, Solana — эдгээр нь Layer 1 (L1). Тэд өөрсдийн зангилааны сүлжээтэй, өөрсдийн зөвшилцлийн механизмтай, өөрсдийн аюулгүй байдлыг өөрсдөө хангадаг.
L1-ийн үндсэн бэрхшээлийг гурвалсан бэрхшээл (Trilemma) гэдэг: аюулгүй байдал, төвлөрсөн бус байдал, өргөтгөх чадвар гурвыг зэрэг дээд түвшинд байлгах хэцүү. Ethereum эхний хоёрыг сонгосон тул гурав дахь нь золиослогдсон — үр дүнд нь ачаалалтай үед gas шимтгэл огцом өсдөг.
Layer 2: дээр нь барьсан хурдны зам
Layer 2 нь гүйлгээг өөр дээрээ боловсруулж, үр дүнг үндсэн сүлжээнд хураангуйлж бичдэг нэмэлт давхарга.
Layer 2 (L2) нь Ethereum-ийг орлохгүй, харин ачааллыг нь хуваалцана. Логик нь энгийн: олон гүйлгээг L2 дээр хямд боловсруулаад, тэдгээрийн үр дүнг багцлан нэг удаа L1 руу бичнэ. L1-ийн зай нэг удаа зарцуулагдаж, зардал бүх хэрэглэгчдэд хуваагдана.
Энэ аргыг Rollup гэнэ — «эргүүлж боох» гэсэн утгатай, олон гүйлгээг нэг болгон боож L1 руу илгээхийг хэлж байгаа юм.
Гол давуу тал нь: L2 нь L1-ийн аюулгүй байдлыг өвлөн авдаг. Өгөгдөл эцэстээ Ethereum дээр бичигдэх тул шинэ, бие даасан гинжийг итгэхээс аюулгүй.
Практикт үүний утга нь: Arbitrum, Base, Optimism дээр ижил үйлдэл Ethereum үндсэн сүлжээнээс хамаагүй хямд. Байнга сүлжээн дэх үйлдэл хийдэг бол L2 нь шимтгэлийг эрс бууруулна.
Үндсэн сүлжээ ба тест сүлжээ (Mainnet / Testnet)
Үндсэн сүлжээ
Үндсэн сүлжээ (Mainnet) — бодит сүлжээ. Энд байгаа койн бодит үнэтэй.
Тест сүлжээ
Тест сүлжээ (Testnet) — хөгжүүлэгчдэд зориулсан туршилтын сүлжээ. Энд байгаа койн үнэгүй бөгөөд ямар ч үнэ цэнэгүй.
Хоёр практик анхаарал:
- Тест сүлжээний токеныг зарах гэж бүү оролд. Тэдгээр нь үнэ цэнгүй, зөвхөн туршилтын зориулалттай.
- «Тест сүлжээний койн хямдхан зарна» гэсэн санал бол залилан.
Гэхдээ тест сүлжээнд ажиллах нь ашигтай тал бий: шинэ протокол туршиж үзэхийг хүсвэл эхлээд тест сүлжээнд бодит мөнгөгүйгээр дадлага хийж болно.
Гүүр (Bridge) ба сүлжээ хоорондын шилжүүлэг
Гүүр гэдэг нь нэг сүлжээнд байгаа хөрөнгийг өөр сүлжээнд ашиглах боломжтой болгодог механизм.
Ethereum дээрх ETH-ээ Arbitrum дээр ашиглахыг хүсвэл гүүр ашиглана. Ажиллах зарчим нь ихэвчлэн: эх сүлжээнд койныг түгжиж, зорилтот сүлжээнд түүнтэй тэнцэх хэмжээний төлөөлөл гаргана. Буцаахдаа эсрэгээр — төлөөллийг устгаж, түгжсэнийг чөлөөлнө.
Яагаад гүүр хамгийн эрсдэлтэй вэ
Гүүр бол сүлжээн дэх хамгийн эрсдэлтэй хэсгүүдийн нэг. Учир нь гүүрний гэрээнд асар их хөрөнгө түгжигдсэн байдаг тул халдагчдын гол бай болдог. Криптогийн түүхэн дэх хамгийн том хулгайн хэд нь гүүрний эсрэг үйлдэгдсэн.
Практик зөвлөгөө:
- Аль болох албан ёсны гүүр ашигла. L2 бүр өөрийн гүүртэй.
- Их дүнг хэсэгчлэн шилжүүл.
- Гүүр ашиглахын оронд биржээр дамжуулж болно. Биржид оруулаад, өөр сүлжээгээр гаргах нь ихэвчлэн энгийн бөгөөд хямд.
Хамгийн үнэтэй алдаа: сүлжээ буруу сонгох
Энэ бол эхлэгчдийн койн алдах хамгийн түгээмэл шалтгаан.
Ижил хаяг олон сүлжээнд байж болно. Гэвч Ethereum дээрх хаяг руу Arbitrum сүлжээгээр илгээсэн койн Ethereum дээр харагдахгүй. Койн алга болоогүй ч түүнийг сэргээхийн тулд техникийн мэдлэг шаардагдана, зарим тохиолдолд огт боломжгүй.
Гурван шатлалт хамгаалалт:
- Илгээгч ба хүлээн авагчийн сүлжээг үгчлэн тааруул. «Ойролцоо» гэж байхгүй.
- Хамгийн бага дүнгээр эхэлж туршилтын шилжүүлэг хий.
- Ирснийг баталгаажуулсны дараа л үлдсэнийг илгээ.
Энэ гурван алхам таван минут авна. Алдвал алдах зүйл нь бүх дүн.
Гурван алхам, таван минут
- L1 бол бие даасан үндсэн сүлжээ, аюулгүй ч үнэтэй.
- L2 нь L1-ийн аюулгүй байдлыг ашиглан хямд, хурдан болгосон давхарга.
- Гүүр нь тэдгээрийг холбоно, гэхдээ эрсдэл хамгийн өндөр цэг нь энэ.
- Сүлжээ сонгох үед үргэлж хоёр удаа шалга.