Блокчейн ба технологи
Хуурамч токеныг хэрхэн ялгах вэ? Гэрээний хаяг шалгах
NFT бол зөвхөн зураг биш, ERC-20 бол зөвхөн техникийн код биш. Токены стандарт яг юуг зохицуулдаг, NFT ямар тохиолдолд утга учиртай, хамгийн чухал нь хуурамч токеноос гэрээний хаягаар хэрхэн сэргийлэхийг тайлбарлав.
2021 онд NFT гэдэг үг мэдээний толгойг эзэлж, дараа нь тохуурхлын сэдэв болсон. Аль аль нь бүрэн зураглал биш. Энэ нийтлэлд зар сурталчилгаанаас ангид, техникийн үндсийг нь харна — учир нь энэ мэдлэг таныг хуурамч токеноос хамгаалах бодит хэрэгсэл болно.
Токены стандарт гэж юу вэ
Токены стандарт гэдэг нь токен хэрхэн ажиллах ёстойг тодорхойлсон нийтлэг дүрмийн багц.
Ethereum дээр хэн ч токен үүсгэж болно. Гэвч токен бүр өөр өөрөөр ажиллавал хэтэвч, бирж, аппликейшн тус бүрд тусад нь дэмжлэг бичих шаардлагатай болно — энэ нь боломжгүй.
Тиймээс стандарт бий болсон. Стандартыг дагасан токен нь автоматаар бүх хэтэвч, бирж дээр ажиллана. Цахилгаан залгуурын стандарттай яг адилхан логик.
ERC-20: сольж болох токен
ERC-20 бол нэгж бүр нь хоорондоо ялгаагүй, солиход утга нь өөрчлөгддөггүй токены стандарт.
Таны 1 USDT миний 1 USDT хоёр яг ижил үнэ цэнэтэй, соливол юу ч өөрчлөгдөхгүй. Мөнгө ийм байдаг — үүнийг сольж болох (fungible) гэнэ.
Ethereum дээрх ихэнх токен ERC-20 стандартаар үүсдэг. Бусад сүлжээнд ижил үүрэгтэй өөр нэртэй стандарт байдаг (жишээ нь Tron дээр TRC-20). Шилжүүлэг хийхэд сүлжээгээ таарууль гэж байнга анхааруулдгийн шалтгаан яг энэ: тэдгээр нь өөр өөр сүлжээний өөр стандарт.
ERC-721 ба NFT: сольж болохгүй токен
Харин энэ нь нэгж бүр нь өвөрмөц, солиход утга нь өөрчлөгддөг токен.
NFT = Non-Fungible Token, «сольж болохгүй токен». Онгоцны тийз шиг: хоёр тийз хоёулаа тийз ч суудал, нэр нь өөр тул сольж болохгүй.
NFT бол зураг биш
Энэ бол хамгийн түгээмэл буруу ойлголт. NFT нь блокчейн дээрх өмчлөлийн бичлэг бөгөөд ихэвчлэн зураг руу заасан холбоос агуулдаг. Зураг өөрөө сүлжээнээс гадуур хадгалагдаж байж болно — тэр серверийг унтраавал зураг алга болж, танд заалт нь л үлдэнэ.
Утга учиртай хэрэглээ нь урлагаас цааш байдаг: тоглоомын эд зүйл, эрхийн бичиг, гишүүнчлэл, бүртгэлийн баталгаа. Аль ч тохиолдолд гол утга нь ижил — өвөрмөц зүйлийн өмчлөлийг сүлжээнд бүртгэх.
Гэрээний хаяг: хамгийн практик хамгаалалт
Энэ хэсэг нь энэ нийтлэлийн хамгийн чухал нь.
Товчхондоо: токен бүр блокчейн дээр өөрийн гэсэн хаягтай бөгөөд тэр хаяг л түүний жинхэнэ биеийн байцаалт.
Нэр ба тэмдэг (тикер) хуулбарлагдах боломжтой. Хэн ч «USDT» нэртэй, ижил лого бүхий токен таван минутын дотор үүсгэж чадна. Ялгах цорын ганц зүйл нь гэрээний хаяг (Contract Address).
Практик дүрэм:
- Токен худалдаж авахын өмнө гэрээний хаягийг шалга. Тэр төслийн албан ёсны эх сурвалж эсвэл CoinGecko зэрэг үнийн сайтаас хуулж ав.
- Хайлтын үр дүнгээс шууд бүү сонго. DEX дээр нэрээр хайхад олон хуурамч токен гарч ирнэ.
- Бүтэн хаягийг тааруул. Эхний болон сүүлийн 4 тэмдэгт таарсан ч дунд нь өөр байж болно.
Энэ нэг зуршил DEX дээрх хамгийн түгээмэл алдагдлаас хамгаална.
Хэтэвчинд гэнэт гарч ирсэн токен
Заримдаа хэтэвчинд огт мэдэхгүй токен өөрөө орж ирдэг, заримдаа их дүнтэй харагдана. Энэ бол бэлэг биш.
Ихэнх тохиолдолд энэ нь урхи: та тэр токеныг зарах гэж оролдоход зөвшөөрөл гарын үсэг шаардаж, тэр гарын үсэг таны бусад хөрөнгийг шилжүүлэх эрх өгнө.
Зөв хандлага
Дүрэм энгийн: танихгүй токенд бүү хүр. Зарах гэж бүү оролд, зөвшөөрөл бүү өг. Зүгээр л байлга — тэр өөрөө танд хор хүргэхгүй.
Хэрэв та өмнө нь андуурч дарсан, эсвэл танихгүй гэрээнд зөвшөөрөл өгсөн бол нэг удаа шалгаж үзэх нь зүйтэй: хаягаа оруулахад л харагдана, хэтэвч холбох шаардлагагүй. Алхмуудыг зөвшөөрөл шалгах, цуцлах хэсгээс үзнэ үү.
Токен шалгах гурван алхам
Ямар нэг токентой харьцахын өмнө:
- Гэрээний хаягийг эх сурвалжтай тааруулах.
- Блок хөтөч дээр эзэмшигчдийг харах. Цөөн хэдэн хаяг 90 хувийг эзэмшиж байвал үнийг хялбар удирдаж чадна.
- Хэдэн хоног амьдарсныг харах. Өчигдөр үүссэн токен нь хөрөнгө оруулалт биш.
Эдгээр бүгдийг нээлттэй блок хөтчөөс үнэгүй шалгаж болно. Хэрэгслүүдийг шалгах хэрэгсэл хэсэгт цуглуулсан.
Дүгнэлт
Токены стандартууд нь техникийн нарийн ширийн зүйл мэт харагдавч практик утга нь тодорхой: нэр биш, хаяг л үнэн. Энэ нэг зарчмыг сахивал крипто дахь хамгийн олон тохиолддог залилангаас өөрийгөө хамгаална.